Sustatu

Urte hasierako istorio teknologiko interesgarrienetako bat: nola utzi duten agerian WhiteDate.net izeneko harremanak edukitzeko webgunea. Baina harremanak... halakoxeak: esklusiboki arraza zuriko pertsonen artean, espreski ideia supremazistak dituztenen arteko sexua edukitzeko edo bikoteak osatzeko pentsatua zegoen webgunea. Alemanian hacker biltzar batean (Chaos topaketa) atera zuen agerira garatzaile batek: metodo desberdinekin WhiteDate-ko profil guztiak arakatu eta gorde zituen, eta publiko egin. Hau da, WhiteDate-n zeuden guztien profilak eta preferentzia publiko egin dira. Nazi edo filonazi mordo baten ligatzeko esperantzak eta estrategiak, agerian. Ikusgarria.

20 urteko jardunaren ondoren, aste honetan itxi da erreferentziazko webgune eta blog espainiar bat: Genbeta. Sarean dago oraindik Genbeta.com, eta hor da bere azken artikulua, baina ez dirudi besterik argitaratuko dutenik, eta auskalo izozte honek noiz arte iraungo duen. Sustatu pixkat da Genbeta izan dena gazteleraz Espainian, nagusiki Internet eta teknologiaz informatu duen blog bat, baina euskaraz eta Euskal Herrira begir. Hala ere, gu zaharragoak gara (aurten 25 urte beteko ditugu) eta ez dugu epe laburrean ixteko intentziorik.

Urtarrilaren 1etik, Hego Euskal Herrian derrigorrezko da autoan matxura duzunearekin baliza geokokatu bat eramatea, eta gelditzen zarenean bide batean, hura aktibatzea. Eta baliza aktibo horiek non dauden erakusten duen mapa bat sortu du segurtasunean berezitutako informatikari batek: MapaBalizasV16.es. Eguneraketa/zuzenketa (astelehena 12): esan genuen ostiralean hau argitaratzean itxura batean Nafarroako kasuak erakusten zirela, baina ez EAEkoak. Oker geunden. EAEko balizak ere badaude mapan. Zuzentzen dugu testua horregatik.

Twitter sare sozial kakaztuan (Elon Musk-ek erosi ondoren X izendaturiko horretan), 2026 hasieran eskandalua dugu adimen artifizialeko (AA) Grok luzapenari argazkiak eraldatzeko eskatuta, jendea biluzten duela kalitate handiko deepfake-eak sortuz. Guztizko biluztasuna ez, baina bikini eta barruko arropetan utzi bai, ikuspegi sexualizatuak eskainiz. Emakumeen kontrako jazarpen/eraso iturri masiboa bihurtu da, eta haurren argazkiekin ere funtzionatzen du gauza higuingarri honek.

Gaur goizean jakinarazi dute Korrikaren ibilbide eta egutegi zehatza. Martxoaren 19tik 29ra izango dela bagenekien, eta Atharratzetik Bilbora doala euskararen aldeko ekimena ere bai, baina tarteko ibilbidea gaur egin da publiko. Korrika aplikazioa dutenek jaso dute lehen abisua horrena. Hain zuzen ere, aplikazioa berritu egin dute aurtengo ediziorako, eta informazioa beste toki batzuetan baino lehenago jasotzeaz gain, zozketak antolatu dituzte app-a instalatuta dutenen artean. 

Gabonen bezperatan aurkeztu zuten 'Euskaldunak: etxean arrotz' dokumentala Azpeitian, eta orain sarean ere ikus daiteke osorik doan. Azpeitiko Zaparraie euskara taldeak egin du dokumentala, Kulturaz kooperatibarekin, eta Irati Urdalleta kazetariak zuzendu du. Ordubeteko ikus-entzunezkoan Azpeitiko euskaldunen zapalkuntzari buruzko herritarren lekukotzak jaso dituzte. Hemen ikusgai.

Euskalgintzaren Kontseiluak balorazio positiboa eta baikorra egin du 2025 amaierako Pizkundea ekitaldiaz, Bilbao Arena milaka euskaltzalez bete zuen ekintzaz. "Aurrera begirako erronketan jarri dugu fokua", dio balorazio oharrak. Beste deialdi bat antolatzen hasiko dela iragarri du Kontseiluak, datorren ekainaren 13an Iruñean, eta hartara begira "Euskaltzaleen gida" delakoa publiko egin du, lelo edo eskari nagusi batekin: Antolatu.

Mugen Gainetik GKE-ak lanketa bat egin du, Labore ekoizle/merkaturatzaile ekimenarekin batera, Donostiako ikastetxeetan jantokien kudeaketa-ereduei buruzko kontzientzia kritikoa sortzeko, eta eredu hori elikadura burujabetzara bideratzen saiatzeko. Lanaren barruan, beste herri batzuetan garatutako jangela komunitario eta burujabeak, hemen eta orain, posible direla erakutsi dute (Oiartzungo eta Ibarrako adibideekin).

Euskaltzaindiak sarean jarri du Jokin Zaitegiren dokumentu-bilduma digitalizatua, berezko azpi-webgune honetan. Jokin Zaitegi (1906-1979) euskal idazle, itzultzaile, irakasle eta apaiza izan zen. Modu askotara sinatu zituen bere lanak: Udalaizpe, Artzai, Zaitegi´tar Iokin eta beste hainbat. Ohorezko euskaltzain ere izan zen.

Argitaratu genuen nola UZEIk, Euskaltzaindiarekin batera, 2025 urteko hitza erabaki zuen duela egun batzuk: Muga-zerga. Aukeraketa hori osatu dute ondoren beste 24 terminorekin (izen bereziak, siglak eta esamolde modukoak badira tartean) 2025 urteko 25 hitzen zerrenda proposatzeko. 

Duela aste batzuetako albistea, baina orain erori zaigu esku artera: Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak izenpetutako hitzarmena, Euskorpora proiektuaren bitartez euskararentzako teknologiak garatzeko 10.5 milioi euroko inbertsioa aurreikusten duena. Azaro amaieran argitaratu zen BOE Espainiako buletinean.

Anna's Archive proiektu pirata samarrak (artikulu propioa dedikatuko diogu laster) Spotify osoa kopiatu du, 300 terabyte musika eta metadatu, 86 milioi musika fitxategi. Oraingoz metadatuak askatzen hasi dira, estatistika multzo bat egiten ere bai datu horiekin, eta beren blog argitalpenean ulertu dugunagatik, badirudi musika fitxategiak ere jarriko dituztela sarean. Ondo mereziak ditu Spotifyk ekintza hauek, bere nagusia militarismo israeldarraren konplizea delako: Musikariak.eus-en bidez egin zaion euskal musikarien boikota Euskal Herriko eskalan inportantea dela uste dugu, eta globalki Anna's Archivek egin dezakeena termonuklearra izan daiteke.

Oiartzungo Ttur-Ttur Euskaltzaleon Bilguneko kideek hika ikasteko eta praktikatzeko Appa hi! aplikazioaren Oiartzungo bertsioa aurkeztu zuten joan den asteburuan. Badihardugu Euskara Elkarteaeta CodeSyntax enpresa dira aplikazioaren sortzaileak. 13.en bertsioa da Oiartzungoa, laster izango da kalean Zarauzkoa, eta 2026an ere aurrikusita daude beste bertsio batzuk ere.

Joan den asteburuan ireki eta aurkeztu dute Segurola.eus webgunea, Iñaki Segurola (Azpeitia, 1962-2022) filologo, hiztegigile, idazle eta iritzi emaileak bere bizitzan zehar egindako lanak jasotzeko egina.

Musikariak Palestinarekin ekimenekoak Spotify erabiltzeari utzi zioten, Palestinaren aldeko ekintza gisa, Spotifyko burua Israelgo armagintzaren sustatzaile delako eta, hortaz, genozidioaren konplize, esan dezakegu. Euskal musikarien talde horrek orain webgune/aplikazio argitaratu dute euren musika entzun ahal izateko: Musikariak.eus 

Hala nola Goiena dagoen Debagoienean, orain Debabarrenean izango dute Barrena, Interneten Barrena.eus, gaur jaio den aldizkaria eta berari lotutako webgunea, Gipuzkoako eskualde honetaz (eta Bizkaian Ermua eta Mallabiaraino luzatuta) informatzeko.

'Muga-zerga' 2025. urteko hitz hautatu dute Euskaltzaindiak eta UZEIk. Donald Trumpek iragarri dituen muga-zerga berriei buruzko albiste ugariek termino hori finkatzen lagundu dute. Hain zuzen ere, espainolezko urteko hitza aukeratu ohi duen Espainiako Fundeu fundazioak ere termino bera hautatu du: arancel (gaztelaniazko sinonimoa). Ingelesez ohitura bera duen Merriem-Webster hiztegiak, aldiz, slop terminoa hautatu du, ingelesezkoa noski, baina euskaraz ere erabiltzen hasi dena. Eta hemen, Sustatun, horrekin lerratzen gara, sloparekin, ez terminoarekin, baizik eta 2025erako hautuarekin.

EITBk telebista plataforma digital berria aurkeztu du ETB On izenekoa, EITB Nahieran izan denaren jarraipen gisa. Primeran streaming plataformarekin duen berezitasuna da Primeran dela ikus-entzunezko askoren plataforma, eta ETB on, Nahieran izan den bezala, EITBren telebista saioen biltegi bat, neurri handi batean kronologikoki antolatua.

Duela 10 egun irten zen albistea Netflixek erosiko zuela WBD (Warner Bros Discovery) enpresa, eta tratua azaltzeko modu irakurterrazean eman zuten hedabideek (Sustatuk barne): HBO Max streaming zerbitzua erostera zihoala Netflix. Baina momentuz erosketa ez da gauzatu zeren eta beste enpresa batek, Paramount Skydancek, akordioaren gainetik salto egin dezakeela iragarri du, akzio erosketa erasokorra proposatuz WBDren gainean. Alegia, WBD itun baten bidez Netflixen parte izan gabe geratu daitekeela, eta aldiz Paramount-en jabetza bihurtu. Nork zer nola erosi baino gehiago ere badago hemen, streaming zerbitzuak bateratu baino gehiago: joko politiko gogor bat zeinean Trump-en aldekoek AEBetako panorama mediatikoa kontrolatu dezaketen.

2025eko liburu eta disko gustukoenak irakurleen artean aukeratzeko bozketa-sistema bat jarri du Berriak bere webgunean. Eta era, berean, aurtengo eta aurreko urteetako katalogo konpletoak jarri ditu ikusgai.