Xabi Ezpeleta programatzaile nekaezinaren beste ekarpen bat (astean bertan Evaleu aurkeztu dizuegu). Kasu honetan garatu duen Antzoki-TTS esperimentua dakarkizuegu hona. TTS bat edo Text-To-Speech testu bat idatzizko testua irakurtzen duen ahots automatikoen sistema bat da. Duela urte batzuk garatzen direla TTSak euskaraz, eta baita praktikan erabili ere, adibidez hedabide askok duten "entzun albiste hau" funtzioan. Sakatu botoi horiek, eta testuak entzuten ahal dira euskaraz, txukun eta ulergarri, baina doinu robotiko bereizgarri batekin. Ezpeletaren esperimentuak haratago joan nahi du: hiztunaren izaera, ezaugarri emozionalak eta paralinguistikoak definituz, naturaltasun gehiago eman TTS euskarazkoari.

EITBren euskarazko jarduna bultzatzeko Aldatu Gidoia plataforma eragileak oharra kaleratu du nabarmenduz ETB3ren itxieraren ondoren, aire-bidezko telebistan ETB1 ON-en bidez haurrentzako programaziia jartzeko erabakia ez dela nahikoa: "behin behineko adabaki bat da, ez nahikoa eta bermerik gabea". Horren ordez telebistak konbentzionalean zein plataformetan marka propioa zainduta eta indartuta ikusi nahi du Aldatu Gidoiak. Horrela bakarrik "izango gara gai haurrak EITBren orbitara eta euskarara erakartzeko". Makusi plataformaz gain, Makusi katea 24 orduz eta 7 egunez; hori eskatzen dute oharrean.

Udaltopen hemezortzigarren edizioa amaituta, webgunean ikusgai daude Justizia linguistikoa: diskurtsoak, praktikak eta oinarriak berdintasuna helburu izenburupean Euskal Hirigune Elkargoak; Eusko Jaurlaritzak; Nafarroako Gobernuak; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek eta Lasarte-Oriako Udalak antolatutako jardunaldian izan diren ponentzien bideoak.

Lau urtez Loraldiak antolatuta Lekeition burutu izan den euskal kulturaren emanaldien zikloa, aurten Sormenaldia bilakatu da eta Markina-Xemein batu da ekimenera. Bi herri, bi aste, olatu bera: Lekeition ekainaren 24tik 26ra eta Markina-Xemeinen uztailaren 1etik 3ra, musika, literatura, bertsolaritza, zinema eta performanceak uztartuz, programazio anitza eskainiko da. Markina-Xemein gehitzen da beraz: hiru eguneko programazio propioarekin, Ipar haizea/Zuberoa ardatz, Mixel Etxekopar eta Maddi Oihenart bezalako proposamenekin. Loraldia Plaza lerroaren apustua: sorkuntza garaikidea arnasguneetan errotu, transmisioa eta komunitatea indartu, eta “olatu berri bat” kultur eremuan utzi.

Programatzaile euskaldun independenteekin osatutako AA lantzeko Itzune taldearen baitan, Xabier Ezpeleta informatikariak tresna interesgarri bat garatu duela jakinarazi du: Evaleu. Adimen artfizialeko eredu euskaldunak (eta euskara ulertzen duten atzerrikoak) parametro desberdinen arabera neurtzeko sistema bat. Informatikan (eta beste alor korporatibo batzuetan) benchmark esaten zaie konparazio-sistemei, eta AA alorrean badaude halakoak ere, Euskal Herrian propio garatuak ere bai; baina Evaleuk konparatzaileen bilduma egin du, meta-konparatzaile bat nolabait esateko, eta ereduak benchmark desberdinekin neurtzen hasi da. Neurtutakoen artean onena, oraingoz, txinatar bat: Deepseek.

Iaz Jauzia Gara izeneko prozesu estrategikoaren berri eman zuen Eusko Jaurlaritzak, 2027an Euskararen Erabilera Biziberritzeko Biltzarra antolatuko zela iragarriz. Aste honetan, Imanol Pradales lehendakariak prozesuaren berri gehiago eman ditu Euskararen Aholku Batzordearen aurrean egindako agerraldi batean. Hori norabidetan lan egiteko bide-orri bat proposatu zuen Pradalesek, eta Euskararen Ahotsak deituko den entzuketa-prozesu bat izanfo dela ere iragarri zuen.

2026ko abuztuaren 12ko eguzki-eklipsea azken urteotako gertaera astronomiko garrantzitsuenetako bat izango da: azken 100 urteetan Euskal Herrian ikusgai izango den eguzki-eklipse oso bakarra. Artikotik eta Groenlandiatik barrena etorriko den eklipsea da; mendebaldean hasi, eta ekialderantz urrunduko da. Gertakariari begira, Elhuyar Zientzia hedabide digitalak eguzki-eklipseaz gozatzeko edukia jarri du gizartearen eskura: Fenomeno astronomikoaren gakoak hainbat formatutan daude eskuragarri: bideoak, audioak, elkarrizketak, hitzaldia...

Pizkundea deitu duten ekimenaren barruan, Euskaltzaleon Martxaren bezperetan (ekainaren 13an Iruñean), Euskalgintzaren Kontseiluak hamar urterako erronka bat proposatu du, erakundeei ez ezik, gizarte osoari zuzenduta, «Pizkunderako Erronka» izenburuarekin. Eman beharreko jauzi hau da erronka horren ardatza Kontseiluarentzat: Hamar urteko epean, urtero 30.000 euskaldun oso irabaztea, 300.000 beraz 2036rako. Bost alor estrategikotan eragin behar da horretarako, Kontseiluaren ustez.

Testuak euskara errazagoan irakurtzeko sistema gehitu dute Tokikom elkarteko hainbat hedabidek beren webguneetan, Erraztu deitu duten funtzio bat, adimen artifizialean (AA) oinarritua. Helburu nagusia testuak sinplifikatzea da, baina, beti ere, informazioa galdu gabe. Martxan ikus daiteke jada Goiena edo Alea bezalako hedabideetan: azken honetan, elkarrizketa garapena egin duten teknologoekin, Vicometch enpresakoekin.

Leon XIV aita santuak bere lehen entziklika argitaratu du aste honetan. Saiakera erako testu landuak izaten dira entziklikak, eta izenburua ematen zaie latinezko bertsioaren lehen bi hitzekin. Magnifica Humanitas da hau beraz, baina latinez gain, beste hizkuntza batzuetan ere aurki dezakezue hemen, gure hurbileko erdaretan. Adimen artifizialari buruzkoa dela irakurriko zenuten hortik, eta badu aipu eta azterkerik (enpresa edo zerbitzu zehatzik izendatu barik) AAz, baina orokorrago joera teknologiko azeleratuen ingurukoa da. Gure analisitxoa jarraian.

Euskararen normalizazioan lanean diharduten zenbait eragileak BIHAR ekimena aurkeztu dute berriki. Zera da asmoa: munduko hizkuntza komunitate gutxituak erdigunean jarriz, hizkuntzen biziberritzearen inguruko kontakizunen eguneraketan jartzen du fokua. 2026ko irailaren 23tik 26ra lau eguneko Nazioarteko Kongresua antolatu da, Bilbo-Irun-Hendaia ardatzean. "Munduari begiratzeko aitzakia eta mundu mailan kokatzeko aukera izango da", antolatzaileen arabera.

Maiatzaren 28an Baserri Digitala 2.0 proiektuaren ate irekiak antolatu dira. Zubigune Fundazioak, Ehnelur S. Coop., Eusko Ikaskuntzaren Asmoz Fundazioak eta Urkome Asociación Ruralek antolatu dute topaketa. Jardunaldiaren helburua, modu praktikoan nola digitalizazioak, automatizazioak eta hidroponiak nekazaritzako ekoizpen sistema tradizionalak osa ditzaketen erakustea da.

Irango Lego-bideolariek Loiuko gertaerak (ertzainak Sumud flotillako euskal boluntarioak jotzen eta atxilotzen) erretratatu dituztela? Hori ematen du, baina kasu honetan jatorria ez dago duela egun batzuk aipatu genituen Irango iturrietan eta Explosive Media faktoriaren sareetan, baizik eta The Brick Observer deritzon Youtubeko kanal batean, non munduko eta bereziki Europako egoera politikoaren inguruko AA bidezko Lego-bideoak kargatzen dituzten trumilka. Zentzu politikoren bat izango du egileak beharbada, zerbaiten aldeko propaganda edo slopaganda egitekoa, baina seguruenik ikustaldien bidez monetizatzeko ahalegin bat da, beste hainbat slop egileren asmoa. Dozenaka eta dozenaka bideo ekoitzi, gai biralen inguruan, eta ikustaldiak lortu.

Egunean Behin eta Tagzaniaren ondotik, egunero dosi txikietan kontsumitzeko beste joko eta app bat kaleratu du CodeSyntax-ek: Xiba. Joko bat... edo joko sorta: egunero denborapasa edo puzzle erako hiru joko proposatzen dizkizu Xibak, zortzi jokoko katalogo batetik, eta horiek ebazten saiatzea da kontua. Buru-trebezia eta arintasuna neurtzeko jokoak dira.

Aste honetan 'Nondik Nora' aurkeztu da Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak, euskarazkoWikipediarako ikus-entzunezko ikas-material sortzeko Ikusgela proiektuaren barruan. Migrazioa hobeto ulertzeko Ikusgelako sail berria da, eta  Zehar-Errefuxiatuekin elkartearekin elkarlanean ekoitzi da.