Anjel Lertxundi: "Aurrera jarraitu nahi badugu, ezin dugu egin ezer gertatu ez balitz bezala"
Anjel Lertxundik (Orio, 1948) memoria historikoari hitza jartzearen garrantzia nabarmendu du Etxeko hautsa izeneko lan berrian. Liburuaren hasieran Neska horrela izendatzen du liburuan Gorkari laguntza eske joan zaio bi etakide autoz norabait eramateko. Hogei urte geroago idatziz jaso du Gorkak orduan gertatutakoa eta Gerra Zibilean Francoren alde borrokatu zen aitari ari zaio idatzitakoa irakurtzen, aitak ezer ulertzen ez badio ere bere Alzheimer gaixotasuna dela eta.
Donostiako Bulebarreko terraza batean bildu gara berarekin. Adeitsu erantzun ditu galderak eta jarrera bera izan du elkarrizketak iraun bitartean agurtzera gerturatu diren hiruzpalau lagunekin. Horietako bat da Javier Elzo soziologoa, liburuagatik zoriontzera hurbildu dena. "Nobelan zu ikusten zaitut eta ni ere bai" esan dio beasaindarrak. Identifikatuta sentitu den belaunaldi baten erretratua da eskuartean duguna. Guztiak Lertxundi bezalakoak balira, gentleman beunaldi baten aurrean geundeke.
Esaera zaharra da: "etxeko sua etxeko hautsez estali behar da". Suari hautsa botatzen saiatu zara liburu honekin?
Ez, hain justu horren kontrako jardunean aritu naiz. Etxeko suaren istorio hori, etxeko lotsak etxean mantentzearen kontua, tradizio guztietan dago.Gaztelaniaz daraman titulua ere horixe bera da. Etxean eta norberak bere memorian gordetzea ondo dago baldin eta beste inori kalterik egin ez baldin bazaio, zeren eta besteak ere bere memoria dauka. Une horretan ezinezkoa bihurtzen da eta nik uste dut liburuan, neurri batean, horretaz hitz egiten dela.
Apirilean Kirmen Uriberi eta zuri elkarrizketa egin zizueten El Paisen. Kirmenek elkarrizketa horretan esan zuen idazleak zaurian barrena ibili behar direla, garbitu eta ixteko. Hortaz, sendagile lana ere bada idazlearena?
Idazlearen lana bada hori eta baita ukendu pixka bat ematea ere baina, batez ere, gaizki itxitako zauriak ondo ixten ahalegintzea da. Gaizki itxitako zauriek beti min ematen dute eta Seferis poetak esaten zuen memoria dagoen tokian ukitzen baduzu beti min ematen duela. Memoriak gordetzen ditu ezkutuan min eragiten duten elementua eta min hori sendatuko baldin bada, terapia bat segitu beharra dago.
Zauria ixten saiatu zara, beraz.
Ixten baino gehiago zauri bat badagoela eta erremedio bat jarri behar zaiola esaten. Nik erremediorik ez daukat, idazlearen lana ez da erremedioak jartzea. Denon arteko memoria lan bat da, nolabait horretan aurrera egiteko bide bat. Gaur bertan uztailak 20 oso artikulu interesgarria dago El Paisen kontu honetaz eta nik ehuneko ehunean bat egiten dut bertan esaten denarekin. Alemanian naziekin izandako esperientzia kontatzen da, prozesu alemanean nola gertatu ziren gauzak, eta Euskal Herrian nola bideratu beharko liratekeen. Aipatzen da mutur batetik eta bestetik sekulako ahalegina egin beharra dagoela, hain zuzen ere memoria hori berreskuratzeko, ezin dela ezer gertatu pasa ez balitz bezala. Berrogei urte hauetan batetik eta bestetik gauza asko gertatu dira eta horiek denak nolabait digeritu egin ditugu baina liseritu ez dakit zenbateraino. Orduan, aurrera egingo badugu, ezin dugu egin ezer gertatu ez balitz bezala.
Erantzunak kargatzen...
