Teknofiloen albistegia
10

Spam poemak

Erabiltzailearen aurpegia
Iban Zaldua
2004-05-14 : 10:05

Joxe Aranzabal kexu zen, Sustatun plazaratu zuen mezu batean, euskal literaturan gutxitxo agertzen direlako teknologia berriak. Hona, bada, izenburuan bertan, Internetekiko lotura agerian uzten duen obra bat. Barrukoaz gehiago jakin nahi izanez gero, hona Iban Zalduak Gasteizko aurkezpenerako prestatu zuen testua.

Spam poemak aurkeztea (eta prologatzea) onartu dut bi arrazoirengatik, nagusiki: bata, liburua aurkezgarria iruditu zaidalako –hau da, ezbairik gabe, arrazoi nagusia– eta, bestetik, gustatzen zaidalako halako aurkezpen batera etortzeak planteatzen didan paradoxa.

Azken arrazoi hori, paradoxarena, errazagoa zaidanez azaltzea, eta laburragoa gainera, hortik hasiko naiz. Bai, paradoxa da ni, Iban Zaldua, poesia liburu bat aurkezten aritzea, poesiari buruz daukadan irudia, oro har, ez delako oso ona; izan ere, "Poesiaren kontrako manifestu" bat idatzi nuen aspaldi, eta, zer esango dizuet, ez naiz damutzen han esandakoez, eta hitz haiek ia lehenengo aldiz formulatu nituen bezala berresteko prest nago: poesia, maiz, trikimailu bat da poetarentzat, arte gorena egiten ari dela erakusteko, norberaren hitzak nolabaiteko traszendentziaz betetzeko ahalegina. Nahiz eta, egia esateko, errua ez den horrenbeste poesiarena, poetena baizik: haiek dira idazten dutenari maila berezi eta aparteko bat emanez nolabaiteko traszendentzia eskuratu nahi dutenak. Ez naiz, beraz, gehiegi fio poetez, eta poetek eurek badakite hori. Horregatik, gonbit hau jaso nuenean, Castillo Suarezen liburu berria aurkezteko, harridura eta jakin-mina sentitu nituen.

Egia da azken aldi honetan, bestalde, eta neure aurreiritziak aurreiritzi, poema-liburu onak eta kitzikagarriak argitaratu direla gure artean. Azkeneko lau urte hauetan, milurteko berriko lehenengoetan alegia, euskaraz hiru poema-liburu gogoangarri argitaratu direla esango nuke, nire ikuspuntu berezitik: Miren Agur Meaberen Azalaren kodea, Kirmen Uriberen Bitartean heldu eskutik eta Anjel Erroren Eta Harkadian ni. Eta kuriosidadea nuen jakiteko eta Castillo Suarezen liburua laugarrena izan zitekeen, nire zerrenda partikular eta transferiezin horretan.

Ondorioz, agindu nion egingo niola hitzaurrea (eta aurkezpena), baina bakarrik liburua gustatzen bazitzaidan. Eta hemen nago, Spam poemak apalategian jartzeko prest, Azalaren kodea, Bitartean heldu eskutik eta Eta Harkadian ni-ren aleen artean.

Zer esanik ez, ezagutzen nituen Castillo Suarezen aurreko lanak, batez ere Susa argitaletxearekin kaleratu zuen Mugarri estaliak, eta hasieratik gustatu zitzaizkidan. Ez freskoak zirelako –hori egotzi ohi zaie idazle gazteen lehenengo liburuei–, kontrakoagatik baizik: heldutasun itxura zutelako (oker ez banago, halako zerbait esan zuen Juanjo Olasagarrek Mugarri estaliak horien aurkezpenean…), ez ziruditelako neska gaztetxo batek egindakoak, hausnarketarako parada ederra eskaintzen zutelako eta ironiaren eta are autoironiaren erabileran finezia bat erakusten zutelako.

Alde horretatik, Spam poemak aurrerapauso bat dira, inolako zalantzarik gabe. Egia da ironia flakatu egin dela aurrekoekin konparatuta, are desagertzeraino, eta mingotsagoa bihurtu dela agian: oro har poema-liburu serioago, tristeago bat eraiki du Castillo Suarezek aldi honetan, edo hori iruditzen zait behintzat. Baina bere beste ezaugarri poetiko guztiek hor diraute, hobetuta: idazkera gardena baina ez sentzilloa (hizkuntzarekiko gehiegizko liluraren arrastorik gabe), prosarena ez den narratibitate baterako joera, ideia eta irudi elkarketa ausartak eta berriak, sentimentalkeria alde batera uzten duen lirika bat, bere literaturtasunaz kontziente den poetika bat... Tematika aldetik ez dago berrikuntza berezirik: amodioaren eta komunikazioaren ezintasuna, egungo munduak pairarazten digun bakardadea, herrigintza eta bere oztopoak, gure gatazkaren oihartzunak (agian, gai honen presentzia handiagoa –eta mingarriagoa– azpimarratu daiteke); ados, ezer berririk ez eguzkipean, baina kontua da hori ez dagoela gure esku, idazleok Homeroren garaitik ari garela eskura ditugun sei edo zazpi gai horien inguruan... Idazlearen ekarpenak beste bat izan behar du, izatekotan, eta horixe da lehengo zerrendatxoarekin azpimarratu nahi nuena. Edonola ere, goazen banan-banan iradoki ditudan ezaugarri horiekin:

  • Idazkera gardena baina ez sentzilloa. Poetak askotan galtzen dituena, nire uste apalean, hizkuntzaren lilura da. Poesia ez da haientzat literaturaren gailurra (hori ere), baizik eta hizkuntzaren gradu gorena, eta batzuetan (askotan) helburu horren zerbitzura jartzen dute poema, hots, fonologiaren eta sintaxiaren zerbitzura batik bat, komunikazioa ahaztuz. Tim Buckley kantari amerikarrak esaten omen zuen, bere kantez ari zela, hitzen arazoa dela esanahi bat dutela. Oso ederrak izan daitezkeela, alegia, oso soinu ederrak sor ditzaketela, baina kontuan hartu behar dela esanahi bat dutela, tamalez. Eta hori da poetek ahazten dutena, maiz. Castillo Suarez da ahazten hitzen esanahiaz. Inkomunikazioaren arazoak salatzen dituen poesia bat da (besteak beste) Castillo Suarezena, eta horregatik hain zuzen ere saiatzen da komunikatiboa izaten, ez ahazten hitzek, fonemez osatuta egoteaz gain, badutela semantika bat.
  • Baina gardena den arren, ez da idazkera sentzilloa, laua, ez horixe: Castillo Suarezek ondo menderatzen du gure hizkuntza. Eta horregatik diot baduela narratibitaterako joera, azken aldiko euskal poesia askoren ezaugarria, baina ez dela zehazki prosaren narratibitatea. Castillo Suarez ez da zutabeak eta poesia modu berean idazten dituen horietakoa: badaki mugak daudena genero baten eta bestearen artean, eta poesia egitean beste zerbait lortzen saiatzen da. Collagearen teknika erabiltzen du askotan, eta nabari da poema askoren azkeneko emaitza destilazio-prozesu baten ondorio direna, zeinetan hitz batzuek beste batzuk ordezkatu baitituzte, eta zeinetan kimatze-lan handia egin baita. Augusto Monterrosok esan zuen bezala, "Prosan, esaldi bakoitzaren funtzioa hurrengora eramatea besterik ez da. Bertsolerro bat ona bada, ez dago sekula sobera; baina prosan esaldi on askori egin behar zaio uko, soilik beharrezkoa uzteko". Castillo Suarezek ez du egiten prosarik bere poemekin, ezta poesiarik bere zutabeetan, eta hori eskertzekoa dela uste dut.
  • Bide horretatik, ideia eta irudi elkarketa ausartak eta berriak egiteko paradaz aprobetxatzen da Castillo Suarez bere poemagintzan. Niri inbidiarik handia ematen didana –hala Castillo Suarezenean nola beste egile batzuen poesian eta baita prosan ere–, da esaldi biribilak ehuntzeko abilezia aparta, aipu bihur daitezkeen esaldiak egiteko alegia; izan ere, liburuko hitzaurrea horrelaxe eraiki dut, bere liburuetatik esaldiak eta poema zatiak aukeratuz, eta elkarrekin lotuz. Eguneroko hizkuntza administratibotik edo teknologikotik ateratako hitzek eta esapideek ezustekoak ematen dizkigute adjektibo jakin batzuekin elkartzean, eta irudi bitxiak sortzen dira, ondorioz, irakurlearen gogoan, pentsarazten duten horietakoak. Izenburuak berak planteatzen digun paradoxa ildo horretatik doa hain zuzen ere, eta, bide batez, Castillo Suarez egungo egile bat dela frogatzen digute. Izan ere, duela ez hainbeste, sustatu.com albistegi elektronikoan, Joxe Aranzabal kexu ageri zen –nolabait– ordenagailuen eta interneteko kontuek euskal literaturan eskuratu duten espazio txikia dela eta; kexurako motibo bat gutxiago dauka gaurtik aurrera, spam-a bezalako fenomeno bat poesia liburu bateko azalera heldu denez gero. Baina egungo munduaren presentzia ez da horretan soilik sumatzen: ohitura, figura, gaitz berrien aipamena behin baino gehiagotan azaltzen da, betiko gaien inguruko hausnarketekin nahastuta, adibidez, “Kontratazio espedientea” poeman ("Horregatik gure maitasuna kontratazio espedientea da: / laguntza kontratua, hitzartua eta prentsan iragarkirik jarri gabe").
  • Bestalde, sentimentalkeria alde batera uzten duen lirika bat darabil Castillo Suarezek, maiz gogorra egiten dena ("Gaur Mikelekin egin dut lo. / Erdi konpromisoz onartu du etxera etortzea. / Kamiseta jantzita sartu da ohatzera / eta eskua azpitik sartu dudanean / ez du irribarrerik erakutsi, / begiak txiki-txiki uzten dizkion irribarrea, / lankideen aurrean eskaintzen didan berbera"). Eta hori inportantea iruditzen zait gure artean, eta are gehiago poesian (baina ez bakarrik poesian). Zeren eta, gure literaturan, eta baita ingurukoetan ere, baina gurean batik bat -eta Rikardo Arregi Diaz de Herediari erabili ohi duen esapidea lapurtuz-, egileek badute papilla sentimentalerako joera handia, kasik ezinbestekoa; sentikortasunaren eta milikeriaren, samurtasunaren eta samurkeriaren arteko muga maiz pasatzen dute poetek eta prosistek, samurkeriaren aldera maizenik... Hitzaurrean esaten dudan bezala, hau da, agian, euskal poesiagintzan lehenengo aldia txoririk ez dela azaltzen poemategi osoan, eta datu esanguratsu bezain positiboa da hori (tira, badakit, esajeratzen ari naiz). Horrek ez du esan nahi sentimendurik ez dagoenik hemen: ez dagoena da sentimendu horien inguruko gehiegikeria edo abusurik.
  • Azkenik, oso autokontzientea den poesia bat praktikatzen du Castillo Suarezek, eta horregatik diot bere literaturtasunaz kontziente den poetika baten jabe dela. Azkeneko moda, dirudienez, da liburu baten merituak goraipatzea haren zintzotasuna azpimarratuz: sinzeridadea, erabateko zintzotasuna, azkeneko moda literarioa. Beno, nik ez dut uste berezko meritu bat denik, zintzotasunarena, literaturaz ari garenean; ezin da besterik gabe alboratu osagarri bezala, noski, baina sinzeridadea nekez izango da literatur lan baten ontasunaren adierazle nagusia, literatura (artifizio hori), oro har, egia gezurren bitartez adieraztea dela kontsideratzen badugu behintzat (hala balitz, zintzotasunaren ikuspuntutik XX. mendeko literatur lanik handiena Adolf Hitlerren Mein Kampf izendatu beharko genuke, absurdua dena...). Oscar Wildek esaten zuen bezala, "poesia txar guztia zintzoa da". Ba Castillo Suarezena ez da horrelakoa, eta behin eta berriro erakusten digu hori, poetaren zereginari buruz egiten dituen poemetan:

Nik gezurrak esaten ditudalako idazten dut. Gezurtia naizelako, eta halaber gauzak puzten ditudalako. Ez banitu gauzak puztuko, ez lidake inork sinetsiko.

Baina horrek ez du esan nahi egira, egi mota partikular batera hurbiltzen ez gaituztenik, Castillo Suarezen poemek. Hala da. Eta horregatik maite ditut nik.

Erantzunak

Xabier Mendiguren Elizegi
2004-05-14 : 14:14

Castilloren poesia liburu-dendetan topa dezakezue, noski.

Egilea bera ezagutzeko gogorik izanez gero, gaur bertan, hilak 14, arratsaldeko 8etan, Arbizuko Karrika ostatuan egingo da aurkezpen-jai bat, egileak berak party agro-techno moduan bataiatu duena.

Gonbidatuta zaudete beraz. Mereziko duelakoan,

X.

Fernando Pessoa
2004-05-14 : 15:02

Teknologia berriak eta literatura. Gogoeta polita egin zigun mutilmediak. Bai horixe!



Nik beste gogoeta bat egin gura nuke. Teknologia berrien aitzakian, astakeri gehiegi egiten da ere.



Nork irakurri du Iban Zalduaren txapa hori Sustatutik? Ezinezkoa da eta....



Zergatik horrenbeste copy/paste? Ezin al zen laburpen bat, gauzarik interesgarrienak -baldin eta baleude- argitaratu?



Liburu baten aurkezpenerako testu bat prestatu duela, eta ahalik eta etekin gehien ateratze nahi horrek, ez du ba, liburua, egilea, hitzaurregilea, aurkezlea, argitaldaria... dena izorratuko.



Uste dut, Internet eta teknologia berriek ekarri duten gauzarik itsusienetakoa bihurtzen ari dela copy/paste. Kazetariak, gero eta txarragoak eta alferragoak bihurtzen ditu gainera...



Zer deritzozue? Spam poemak ondo eta Spam copy/pasteak?

Xabier Mendiguren Elizegi
2004-05-14 : 15:26

Oso gai interesgarria planteatu duzu. Izan ere, copy/pastea bihurtu da gure garaiaren ezaugarri eta ikur: kazetaritzaren izurri, arte plastikoetako iturri eta abarretako potpourri.



Aurkezpen-testu hau dela-eta, ordea, ez duzu arrazoirik. Edo erdizka bakarrik. Alegia, interneteko irakurketa-ohiturak direla-eta agian interesgarriago zatekeen laburpen bat ateraz gero, baina Zalduaren testu hori ez dago beste inondik kopiatua, bere ordenagailutik baizik. Hots: bere irakurraldi hura sei pertsonak entzun genuen, ez gehiagok ez gutxiagok, eta hemen aukera uzten zaio literaturazaleari informazioa jasotzeko. Interesik ez daukanak aski du paso egitea.



Bidenabar, eta egia osoa esatearren, testu hau nire ekimenez iritsi da Sustatu-ra (Xabier Mendiguren editorearen bultzadaz, Iban Zalduaren egilearen onespenez). Lekuz kanpo dagoela irudituz gero, nik dut errua eta ez Ibanek.



Eta amaitzeko, galdera bat eta zalantza bat.



Zalantza: ez al dira mezu anonimoak copy/pastea baino izurri gogaikarriagoa?

Galdera: interesgarria irudituko al litzaizuke hemen bertan erantsiko banu Castilloren poemaren bat edo Zalduak liburuari paratu dion hitzaurrea?

Fernando Pessoa
2004-05-14 : 15:37



Ni ez nago testu luzeak argitaratzearen kontra. Baina sustatun mezuak irakurtzen ditugunok, bestelako mezu laburragoak izaten ditugu gogoko.



Beharbada, Spam poemak liburua agertzen den orrian -Elkarren ezta?- txertatua behar luke aurkezpen honek. Eta Sustatun Ibanek esandako onenak laburbilduta... jende askok ere gehiagok egingo luke klik, eta testua bere osotasunean etxean irakurri, deskargatu, inprimatu...



Adibide bat jarrita, Sustatu ez dut uste tesiak argitaratzen hasiko denik, eta tesiak ere hiruzpalau lagunek entzuten dituzte soilik.



Ez didazu ukatuko tesiak garrantzitsuak ez direnik ezta?



Anonimotasuna, ezizenak... Interneteko bitxikeria zoragarrienak iruditzen zaizkit. Niri ez dit inporta nork esaten duen, esaten duenak garrantzizko zeozer esaten badu, horri ematen diot garrantzia. Mamiari alegia. Azal gogordun gehiegi badago eta bazterrotan.



Copy/pasteaz ere ireki dezakegu eztabaida. Ondo baderitzozue.

Luistxo
2004-05-14 : 15:52

>

> Ni ez nago testu luzeak argitaratzearen kontra. Baina sustatun mezuak irakurtzen ditugunok, bestelako mezu laburragoak izaten ditugu gogoko.

>



Ba idatzi zuk gustuko dituzun liburuen berri, eta "Zeuk idatzi" aukeran klikatu.



Interneteko txakurrarena badakizu, ezta? fernando pessoa ezizenarekin sinatzen zuen txakur bat bazegoen, eta bere lagun txakur bati esan zion behin etxean:



- Interneten inork ez daki txakurra naizela eta Pintto dela nire benetako izena.



Eta beste txakurrak erantzun zion:



- Baina denek dakite tontoa zarela.

ano-nimo
2004-05-14 : 16:04

Ba juxtu hori da. Denek jakingo dute tontoa dela(mamia) nahiz eta izena,a bizena, RHa eta abar jakin ez.



Oraindik ere gauzak adierazteko "courriculuma" eman beharra ere....

Pintto
2004-05-14 : 16:05

[[ Printzipioz, albisteek izan ditzaketen erantzun eta informazio osagarriak moderatu gabe igaroko dira. Espero dugu irakurleek zentzunarekin erabiliko dutela aukera hau, errespetuzko iritzi trukea eta benetako adierazpen askatasuna posible izan dadin. ]]



Luistxo, zureari errespetuzko iritzi trukea deritzozu? Jendeari tonto deitzen hasteko nor zara ba?

Txiste baten mozorropean, irainka ez zaigu ba hasi gure Codesyntaxeko mutila? Arauak, teknikoek ere bete beharko dituzue ezta? Bestela gorde buztana edo mihia hankapean....

Xabier Mendiguren Elizegi
2004-05-14 : 16:34

Uf! Zelako agresibitatea.

Animoak lasaitzeko (eta nire propagandista zereginean jarraitzeko), Castilloren poema bat kopiatuko dut hemen, maitasun, sexu, asperdura, lotura eta halako gai piloa sujeritzen dituena (copy/paste egin ordez, osorik pikatuta):



KAMISETA JANTZITA



Gaur Mikelekin egin dut lo.

Erdi konpromisoz onartu du etxera etortzea.

Kamiseta jantzita sartu da ohatzera

eta eskua azpitik sartu dudanean

ez du irribarrerik erakutsi,

begiak txiki-txiki uzten dizkion irribarrea,

lankideen aurrean eskaintzen didan berbera.

"Zerbait sentitzen dut zugatik,

baina ez dakit..." aurpegia gelditu zaio

lo hartu duenean.

Hala ere, bihar etorriko da etxera.

Eta etzi.

Kamiseta bat utziko du aulki gainean,

arrebak erosi dion kamiseta ilun eta diskretua,

tripa ezkutatzen duten horietakoa.

Bi aste barru

bazkaltzera etorriko dela abisatzeko

deituko dit.

Niri "Zerbait sentitzen dut zugatik,

baina ez dakit..." aurpegia geratuko zait

telefonoaz bestaldean.

Patxi Petrirena
2004-05-15 : 02:38

Nik edozer gauza irakur dezaket gustura, edo ez irakurri. Ez dut oso ongi ulertzen zertara datorren hainbeste aholku: "Ez baduzu horrela idazten ez zaituzte irakurriko".


Arraioa! Nik gustura asko leitua nuen Iban Zalduaren testua, inongo erantzunik argitaratu baino lehen.


Aski gustura irakurtzen ditut beste hainbat testu luze ere Sustatun.


Eta hainbat testu motzek ez naute batere kilikatzen, labur eta formaz ez-dakit-nolako izanagatik ere.


Aforismoak irakurri nahi baditut, Juan Kruz Igerabideren azken liburua har dezaket, adibidez. Eta han ikusten dut, esate baterako:


  • Inoiz bere onetik ateratzen ez den hark, ba ote du bere onik?


Bihar arte, aio!


Tonto
2004-05-20 : 12:15

> Luistxo, zureari errespetuzko iritzi trukea deritzozu?



Txo, utzi Luistxo pakean jostailu hau berea da eta, arauak populus tontus horrentzat dira.



Tonto, benetan tonto, bertan argitaratzen duena hau irekia dela ustez.



Megatonto

Erantzun

Twitter ikonoa  Facebook ikonoa  Sartu