Rubioren eztenkadak

Guztiz zilegi da euskarazko testuen kalitatea gaitzestea, eta akulua sartzea hobeak egin ditzagun. Beharrezkoa ere baderitzot. Baliteke Rubioren hitzak eztenkadak baino ez izatea, eta baliteke, euskararen egitura antiinformatiboa dela esaten duenean, geure buruazko estimua mindu nahi izatea, susper gaitezen.

Baliteke, baina ez dirudi hala denik. Batetik, Rubiok berandu hartu duelako akulua. Gogoratu besterik ez dago Garziak, Hidalgok, Alberdik eta bestek azkenaldian egindako lana. Bestetik, euskararen gaitz omen direnen konponbidea aurkitu bide duelako: neoeuskara prepositiboa.

Zinez uste banu euskararen baliabideak ez direla behar bezain doiak eta malguak edozein pentsamendu edo edozein ideia behar bezain zehatz eta komunikatiboki azaltzeko, orduan, etsi egingo nuke, euskara alde batera utziko nuke; baina ez nintzateke esperantokerietan hasiko, ez nuke alferreko ahaleginik egingo ez hiztun-komunitaterik, ez historiarik, ez pentsaera-ondarerik ez duen hizkuntza bat asmatzen, are gutxiago, neomintzaira horren bokazioa, edo xedea, mikrolokala izanik.

Beharbada, Rubioren amua irentsi dut, eta berak espero bezalako erreakzioa izan dut, ez mezua idazteagatik, baizik mezu hau idazteko gogoarekin batera piztu zaidan hobetzeko irrikagatik. Nolanahi den, polemika honek luze iraungo duela jakinda, Rubioren argumentuei erantzun nahi nieke, neure gisa.

• Itzulpenaren kalitateak ez du xede-hizkuntzaren gaitasuna erakusten, itzultzailearen gaitasuna baizik (epeak, ordaina eta abar "ahazten" baditugu, jakina).
• Euskarazko testuen produkzioaren zati handi-handi bat, zoritxarrez, gaztelaniaren itzulpenetatik dator. Horrela nekezagoa da euskarak bere baliabideak garatzea.
• Gure inguruko hizkuntzek mendeak izan dituzte euren adierazpideak garatzeko. Ez hori bakarrik: hiztun-komunitate askoz zabalagoak; legearen babesa; eta eskola, belaunaldien eta belaunaldien berdintzaile eta trebatzailetzat. Haien aldean, miraria dirudi euskarak urte gutxian egin duen aurrerabideak.
• Hizkuntza baten adierazpideak ez dira beste batenak baino hobeak, komunikatiboagoak, edo teknikoki garatuagoak. Gakoa ez da adierazpide batzuk edo beste batzuk erabiltzea, baizik testua antolatzen jakitea.
• Mito batzuk apurtzeko ordua heldu da. Normala da Kant askoz hobeto egotea itzulita gaztelaniara, euskarara baino. Euskarara behin baino ez da itzuli, premiak larrituta, filosofiako hiztegia artean landu gabe zegoela. Gaztelaniara, ostera, mila bider itzuli da, eta mila eskuk orraztu dute testua, eta pentsamendu-testuen tradizio luzea eta sendoa izan dute oinarri. Hori dena, baina, ez da ezeren berme gaztelaniarentzat, ehunka eta ehunka testu produzitzen baitira gaztelaniaz egunero erabat traketsak, ulertezinak eta antikomunikatiboak.