Everest, orain 50 urte

Oraindik ez dago argi Irvinek eta Malloryk gailurra zapaldu ote zuten 1924an. Horregatik, eta gauzak argitu bitartean, Edmund Hillary zeelandaberritarra eta Tanzing Norgay nepaldarra jotzen dira aitzindaritzat.

Munduko gailurrik garaiena izateak distira eta zikina ekarri dio Everest mendiari, ospea eta masifikazioa.

Datu jakingarriak

1975. Junko Tabei, lehen emakumea, iritsi zen Everestera.

1980. Reinhold Messner mendizale italiarrak bakarrik eta oxigeno barik egin zuen igoera.

2000. Davo Karnicar esloveniarrak eskiatzen jaitsi zuen gailurretik kanpamendu nagusiraino.

2001. Erik Weihenmayer kirolari itsuak ere gailurra egin zuen, hainbat mendizalek lagunduta.

1.200 mendizale. Guztira 1.200 mendizalek egin dute tontorra, 63 estatutakoak.

89 mendizale egun berean. 2001eko maiatzaren 23an, 89 mendizale iritsi ziren gailurrera, tartean 6 euskaldun.

65.000 euro. Zenbait jende diru kopuru hori ordaintzen ari dira, gailurrera eraman dezaten.

175 hildako. Guztira 175 lagun hil dira Everest igotzen, tartean bi euskaldun: Juanjo Navarro (1985.05.12) ipar bizkarrean jausita 7.300 metrora, eta Antonio Miranda (1993.09.07), hego-ekialdeko bizkarrean erorita, 8.100 metrora.

Euskaldunak Everesten

Everestek lilura berezia izan du euskaldunontzat. Egia da mendi artean bizi garela toki askotan, baina egia handiagoa da euskaldun gutxi garela munduan. Hala ere, 20 euskaldun igo dira Everestera Martin Zabaletak gailurra zapaldu zuenetik.

Hura, baina, bigarren ahalegina izan zen euskaldunontzat. Aurretik, 1974an, Tximist Espedizioa eratu zen, Juanito Zelaia enpresario oñatiarrak babestuta. Zoritxarrez, 8.500 metrora geratu ziren, aurrera egin ezinik. Juan Ignacio Lorrente mediku arabarrak kontatzen ditu espedizio bien gorabeherak, elkarrizketa interesgarri batean.

Euskaldunek 21 aldiz zapaldu dute Everesteko gaina, baina kontuan hartu behar da Juanito Oiarzabalek birritan igo duela

1. Martin Zabaleta (1980.05.14). Lehen euskalduna, Pasang Temba sherparekin batera.
2. Juan Mari Egillor (1992.09.25).
3. Patxi Fernandez (1992.09.25).
4. Alberto Iñurrategi (1992.09.25). Oxigenorik gabe.
5. Felix Iñurrategi (1992.09.25). Oxigenorik gabe. Munduko lehen anaiak izan ziren, Everest batera igo zutenak.
6. Josu Bereziartua (1992.10.01).
7. Mikel Reparaz (1992.10.03)
8. Pedro Tous (1992.10.03).
9. Joxe Mari Oñate (1993.05.16).
10. Alberto Zerain (1993.05.16).
11. Jose Ramon Agirre (1993.05.16).
12. Juanito Oiarzabal (1993.10.07).
13. Juan Vallejo (2001.05.23). Oxigenorik gabe.
14. Juanito Oiarzabal (2001.05.23). Oxigenorik gabe. Euskaldun bakarra Everest bi aldiz igo duena.
15. Mikel Alvarez (2001.05.23).
16. Francisco Goñi (2001.05.23).
17. Julen Reketa (2001.05.23).
18. Edurne Pasaban (2001.05.23). Lehen emakume euskalduna.
19. Iñaki Otxoa de Olza (2001.05.24).
20. Robert Larrandaburu (2002.05.17).
21. Frederic Lafitte (2002.05.17).

Joxe Takolo mendizale azpeitiarrak ere zerikusi handia izan zuen Everestekin, Martin Zabaletaren espedizioan hartu baitzuen parte.